Ngũ hành gồm có 5 hành tố đó là Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả, Thổ được xem là 5 vật chất đã tạo nên thể giới trong đó Kim tương ứng với Kim loại, Mộc tương ứng với cây cối, Thuỷ tương ứng với nước, Hỏa tương ứng với lửa và Thổ tương ứng với đất. Đây đều là những yếu tố có mối quan hệ chặt chẽ, không thể thiếu và có sự ảnh hưởng quan trọng tới khả năng vận hành của trái đất cùng với sự phát triển của con người.
Ngũ hành luôn có đặc trưng đó là luân chuyển và có sự biến đổi không ngừng nghỉ. Người phương Đông còn quan niệm trong ngũ hành tồn tại các quy luật tương sinh, tương khắc, phản sinh và phản khắc. Mỗi quy luật sẽ có những đặc điểm riêng biệt tác động lớn đến đời sống của con người.
Quy luật ngũ hành tương sinh:
Xét về quy luật ngũ hành tương sinh sẽ có 5 cặp mệnh có sự liên quan trực tiếp đối với nhau bao gồm Hoả sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thuỷ, Thuỷ sinh Mộc và Mộc sinh Hoả. Các cặp mệnh này cùng có lợi, chúng sẽ hỗ trợ nhau phát triển tốt hơn. Trong đó nguyên lý của ngũ hành tương sinh được thể hiện cụ thể dưới đây.
● Hỏa sinh Thổ: Hoả có nghĩa là lửa mà lửa lại có khả năng đốt cháy được nhiều thứ. Khi đó cái nóng của Hoả sẽ khiến cho Mộc bị đốt cháy thành tro và được gọi là Thổ.
● Thổ sinh Kim: Thổ có nghĩa là đất, cát là núi mà trong núi lúc nào cũng tồn tại đá. Kim mang ý nghĩa là kim loại ẩn trong đất, đá nên Thổ sinh Kim.
● Kim sinh Thuỷ: Ở nhiệt độ cao kim loại sẽ dễ bị nung chảy tạo ra dòng dung dịch lỏng như nước được gọi là Thuỷ.
● Thuỷ sinh Mộc: Thuỷ là nước, đây là yếu tố quan trọng quyết định tới sự phát triển, sinh sôi nảy nở của cây cối.
● Mộc sinh Hoả: Mộc ở đây được chỉ là cây khô, khi bị đốt cháy sẽ tạo nên ngọn lửa lớn. Vì thế mới gọi là Mộc sinh Hoả, đây là các nguyên liệu quan trọng và gắn bó mật thiết với nhau.
Quy luật ngũ hành tương khắc:
Khác với ngũ hành tương sinh các cặp mệnh bổ trợ cho nhau cùng có lợi thì quy luật ngũ hành tương khắc cũng có các cặp mệnh nhưng chúng sẽ đối nghịch nhau và có tính chất hoàn toàn trái ngược nhau. Quy luật ngũ hành tương khắc được ứng dụng trong cuộc sống sẽ phải xem xét và cân nhắc thật kỹ lưỡng trước khi đưa ra quyết định làm công việc trọng đại nào đó. Cụ thể các cặp mệnh của quy luật tương khắc đó là:
● Thổ khắc Thuỷ: Thổ là đất còn Thuỷ là nước. Đất sẽ có xu hướng hút cạn nước và làm ngăn chặn lại dòng chảy của nước. Vì thế 2 mệnh này tạo ra sự đối nghịch và tương khắc lẫn nhau.
● Thuỷ khắc Hoả: Thuỷ được gọi là nước, Hoả là lửa. Khi lửa phát cháy thì nước dập tắt được lửa nên Thuỷ sẽ khắc Hoả.
● Hoả khắc Kim: Hoả là lửa, Kim là kim loại. Ở nhiệt độ cao kim loại sẽ bị nóng chảy ra chính vì vậy mệnh Hoả và mệnh Kim luôn xung khắc với nhau.
● Kim khắc Mộc: Mộc là cây cối. Kim loại sau khi được rèn giũa sắc bén có thể chặt đứt được cây cối nên mệnh Kim và mệnh Mộc khắc nhau.
● Mộc khắc Thổ: Để sinh trưởng được cây cối cần phải có nước, đất cũng cần có nước để giúp duy trì được độ ẩm. Cả Mộc và Thổ đều cần tới nước nên Mộc là cây cối sẽ hút hết các chất dinh dưỡng và nước từ đất nên hai mệnh này sẽ khắc nhau.
KIM khắc MỘC => MỘC sinh HỎA => HỎA khắc KIM
MỘC khắc THỔ => THỔ sinh KIM => KIM khắc MỘC
THỦY khắc HỎA => HỎA sinh THỔ => THỔ khắc THỦY
HỎA khắc KIM => KIM sinh THỦY => THỦY khắc HỎA
THỔ khắc THỦY => THỦY sinh MỘC => MỘC khắc THỔ